Adam Lazarowicz ps. "KLAMRA"

Urodzony 14 października 1902 r. w Berezowicy Małej k. Zbaraża, syn Franciszka i Wandy z d. Ojak. Pochodził z rodziny inteligenckiej, ojciec był urzędnikiem skarbowym, matka nauczycielką. W 1919 r. zgłosił się jako ochotnik do WP, brał udział w wojnie 1920 r. Został ranny w walkach pod Ostrołęką.

Maturę zdał w Jaśle w 1921 r. W latach 1922-1927 studiował filozofię na UJ, równocześnie pracując jako nauczyciel. W 1931 r. ukończył Kurs Podchorążych Piechoty. W styczniu 1932 r. awansowano go do stopnia ppor., a kolejny awans na stopień por. rez. otrzymał w styczniu 1936 r. W roku 1937, ze względu na stan zdrowia (gruźlica płuc), został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego. W latach 1922-1939 uczył kolejno: w Gołuchowicach, Wielkiej Wsi i Minodze w pow. olkuskim, w Kamieniu w pow. krakowskim oraz Gumniskach-Fox w pow. dębickim. Będąc nauczycielem organizował Ochotnicze Oddziały Straży Pożarnej, Koła Młodzieży Wiejskiej, Koła Rezerwistów i oddziały „Strzelca”. Wybuch wojny zastał go w Gumniskach koło Dębicy. Zgłosił się jako ochotnik do wojska i wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 r. – został ostatnim komendantem miasta Dębicy. Po zajęciu miasta przez Niemców wycofał się z ostatnimi oddziałami WP. Walczył w rejonie Rawy Ruskiej jako dowódca kompanii piechoty, aż do rozwiązania zgrupowania. W czasie okupacji niemieckiej był kierownikiem szkoły we wsi Gumniska-Fox koło Dębicy. Zaprzysiężony 17 listopada 1939 r. rozpoczął działalność konspiracyjną w szeregach SZP, a następnie ZWZ-AK. Uczestniczył w organizowaniu tajnego nauczania na terenie pow. dębickiego. Od listopada 1939 do stycznia 1940 r. był referentem wojskowym i mobilizacyjnym Obwodu Dębica, w styczniu-lutym 1940 r. dowódcą Placówki Dębica. Następnie pełnił funkcję zastępcy komendanta Obwodu Dębica, a w lecie 1940 r. objął stanowisko komendanta Obwodu ZWZ (później AK) i pozostawał na nim do wiosny 1944 r. Był jednym z organizatorów siatki wywiadowczej AK, która m.in. rozpracowywała niemiecki poligon broni V we wsi Blizna w pow. dębickim. Wiosną 1944 r. przeniesiony został na stanowisko I zastępcy inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W lipcu 1943 r. awansowano go stopnia kpt., a w sierpniu 1944 r. do stopnia mjr. W czasie akcji „Burza” dowodził na terenie Obwodu Dębica 5 psk AK. Przez cały czas akcji „Burza” pozostawał wraz ze swoim sztabem przy oddziałach II Rejonu Walki. Za współdziałanie z partyzantką radziecką w lecie 1944 r. został odznaczony przez sowietów orderem Czerwonej Gwiazdy (odznaczenia nie przyjął). Po odwołaniu akcji „Burza” i rozwiązaniu podległych mu oddziałów partyzanckich pozostawał na terenach okupowanych przez Niemców, zachodniej części Okręgu Krakowskiego AK. W lutym 1945 r. wrócił do Rzeszowa i przejął od Łukasza Cieplińskiego (ps. „Pług”) funkcję inspektora Inspektoratu AK Rzeszów w likwidacji. Pełniąc tę funkcję posługiwał się ps. „Pomorski”. W lutym 1945 r. objął funkcję inspektora Inspektoratu „NIE”, a następnie w maju 1945 r. DSZ na Kraj – Rzeszów. We wrześniu 1945 r. został kierownikiem nowo utworzonego Okręgu (Wydziału) WiN Rzeszów. W październiku 1946 r. przeniesiono go do Krakowa na stanowisko wiceprezesa Obszaru Południowego WiN. W grudniu 1946 r. został mianowany kierownikiem Okręgu Wrocławskiego WiN, a wkrótce prezesem Zarządu Obszaru Zachodniego WiN. Równocześnie od stycznia do listopada 1947 r. był zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN. Przed aresztowaniem był zameldowany w Żminie, przy ul. Krasińskiego 22. 5 grudnia 1947 r. został aresztowany przez UB. W czasie śledztwa bezskutecznie próbowano go złamać; chciano by kierował V Zarządem Głównym WiN pod kontrolą UB. Po trzyletnim śledztwie wyrokiem WSR w Warszawie 14 października 1950 r. został skazany na czterokrotną karę śmierci. Oczekiwał na wykonanie wyroku w więzieniu na Mokotowie w Warszawie, przy ul. Rakowieckiej 37. Z celi śmierci przekazywał: „Niczego, co w życiu robiłem, nie żałuję i gdybym się znalazł w podobnej sytuacji po raz drugi zrobiłbym to samo”. Prezydent B. Bierut decyzją z 20 lutego 1951 r. nie skorzystał z prawa łaski, a Prezes NSW płk Wilhelm Świątkowski nakazał bezzwłoczne wykonanie kary śmierci. Wyrok wykonano w więzieniu na Mokotowie 1 marca 1951 r. o godz. 20,25. Miejsce pochówku pozostaje nieznane. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie 17 października 1992 r. wydał postanowienie unieważniające wyrok z 1950 r., jako skazujący za czyny popełnione w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Żonaty z Jadwigą z d. Ojak, miał synów: Zbigniewa i Ryszarda oraz córkę Danutę, zamężną Iwan.

 

Źródło: zdjęcia archiwum IPN, tekst wikipedia

Projekt pt. "Żołnierze niezłomni, bohaterowie naszej Ziemi" dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.